Autor: Anna Kulicka

Zestaw ćwiczeń dla osób poruszających się samodzielnie, do wykonywania w domu.
Płyta DVD i zeszyt ćwiczeń.

Autor: Mirosław Emert

Zestaw ćwiczeń dla osób poruszających się na wózku, do wykonywania w domu.
Płyta DVD i zeszyt ćwiczeń.

Autor: Leszek Gargul

Zestaw ćwiczeń dla osób leżących, do wykonywania w domu.
Płyta DVD i zeszyt ćwiczeń.

Autor: Emilia Władoch

Zestaw ćwiczeń logopedycznych, do wykonywania w domu.
Płyta DVD i zeszyt ćwiczeń.

Autor: pod red. Beaty Zakrzewskiej-Pniewskiej

Wydanie: Warszawa 2010

Objętość: 92 str.

Owocem wieloletniej pracy z chorymi na SM zespołu neurologów, fizjoterapeutów, psychologów był poradnik, który trafił w ręce pacjentów dotkniętych SM oraz ich bliskich przed ośmioma laty. Od tego czasu zaszło i nadal zachodzi wiele zmian: pogłębia się nasza wiedza na temat mechanizmów powstawania choroby i, co najważniejsze, ma to bezpośredni wpływ na możliwości leczenia …

ze wstępu dr hab. n. med. Beata Zakrzewska-Pniewska

Stwardnienie rozsiane jest najczęstszą chorobą neurologiczną młodych dorosłych. Dotyka około 60 tysięcy osób w Polsce. Diagnoza pada najczęściej między 20. a 40. rokiem życia, chociaż choroba może pojawić się wcześniej lub później. Kobiety chorują prawie dwukrotnie częściej niż mężczyźni. W rzadkich przypadkach SM może również pojawić się u dzieci. Na stwardnienie rozsiane choruje się do końca życia. Odpowiednie leczenie, rehabilitacja i specjalistyczna opieka mogą jednak poprawić funkcjonowanie chorego. Mimo prowadzonych nieustannie badań, przyczyna choroby nie jest znana. z tego powodu wciąż nie ma leku, który by mógł z niej całkowicie wyleczyć.

Do połowy lat 80. dwudziestego wieku wiele osób, w tym lekarzy, uważało stwardnienie rozsiane(multiple sclerosis- SM) za chorobą bezbolesną. Obecnie powszechnie uznaje się, że SM może powodować ból i że co najmniej jedna trzecia wszytskich chorych na SM w którymś momencie doświadczy bólu o pewnym nasileniu.
Nie ma dwóch pacjentów, u których wsytąpił ból o identychnym charakterze. Ból związany z SM może pojawiać się i mijać w krótkich atakach lub utrzymywać się dłużej. Może przybierać formy codziennej dolegliwości, dokuczliwych, choć sporadycznych napadów lub długotrwałego tępego bólu, powodującego, że trudno jest skoncentrować się na czymś innym. Nawet łagodne zmiany czucia mogą wpływać na życie codzienne, więc ważne jest, abyprzyznać, że ból występuje i go leczyć.
Opisanie lekarzowi objawów bólu związanego z SM ułatwia określenie jego źródła. Poznanie przyczyn bólu pomaga w poszukiwaniu optymalnych sposobów leczenia. Walczyć z bólem można wykorzystując elementy fizjoterapii, farmakoterapii, medycynyalternatywnej oraz wprowadzając zmiany w podejściu do czynności codziennych. Najlepiej, aby pacjent wspólnie z lekarzem, biorąc pod uwagę indywidualne okoliczności, określił, które połączenie sposobów leczenia będzie najbardziej odpowiednie.
Akceptacja i wsparcie najbliższych dają odczucie ulgi lub osiągnięcie pewnej kontroli nad bólem, co ułatwia radzenie sobie z tym trudnym aspektem choroby.

Drżenie występuje przypuszczalnie u trzech czwartych pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Może ono wywierać zróżnicowany wpływ na poszczególnych chorych. W niektórych przypadkach przybiera postać łagodną i pozostaje niezauważone przez inne osoby, u innych natomiast, bywa bardziej nasilone i może powodować na przykład wylewanie napoju z pełnej filiżanki albo mieć wpływ na odręczne pismo. U małego odsteka osób występuje bardzo silne drżenie, które wywołuje tak znaczne ruchy kończyn, że pacjent nie może samodzielnie jeść, pić ani ubierać się. Niezależnie od nasilenia drżenie bywa uciążliwe, kłopotliwe i wyczerpujące.
Drżenie jest jednym z najtrudniejszych do leczenia objawów stwardnienia rozsianego. Rehabilitacja, stosowanie leków, a w niektórych przypadkach także leczenie operacyjne mogą pomóc pacjentom ze stwardnieniem rozsianym. Nie ma jednej, określonej, "najlepszej" metody leczenia drżenia. Prawdopodobnie potrzeba będzie dużo czasu i cierpliwośći, żeby stwierdzić, któe środki dają najlepsze wyniki.

Nie każdy, kto cierpi na SM, doświadcza kłopotów z pamięcią i mysleniem, ale niewielkie problemy zdarzają się dość często. przykładowo, wiele osób z SM z trudnością przypomina sobie coś, co zdarzyło się przed chwilą lub nie nadąża za tokiem rozmowy. Takie kłopoty dotyczą umiejętności poznawczych i istnieje mnóstwo sposobów, by sobie z nimi poradzić.

Dla chorych na stwardnienie rozsiane (sclerosis multiplex, SM) zaburzenia czynnośći pęcherza moczowego są jednym z najbardziej uciążliwych i wstydliwych objawów. Na szczęście nie trzeba zmagać się z nimi samemu i prawie zawsze można im skutecznie zaradzić.
Aby nauczyć się radzenia sobie z zaburzeniami czynnośći pęcherza, pomocna jest wiedza na temat tego jak działa pęcherz, w jaki sposób wpływa na niego SM oraz do jakiego rodzaju zaburzeń może doprowadzić choroba. W niniejszej broszurze opisano leczenie pierwszego rzutu, które jest skuteczne u większośći pacjentów, a szczególnie u tych, u których objawy SM są mniej nasilone. Najważniejsze, żeby właściwie prowadzić diagnostykę służącą do określenia występującego zaburzenia lub grupy zaburzeń.
Niestety, wspomniane leczenie pierwszego rzutu nie jest skuteczne u wszystkich pacjentów z SM. Podano zatem również inne sposoby radzenia sobie z zaburzeniami czynności pęcherza.

U wielu osób chorych na stwardnienie rozsiane jedynym z wcześniejszych objawów choroby są zaburzenia widzenia. Mogą one przybierać formę tymczasowej utraty zdolności widzenia lub pogorszenia jego ostrości, albo też występować jako podwójne widzenie.
Większość osób chorych na SM, u których występują objawyzwiązane z narządem wzroku, odzyskuje zdolność prawidłowego widzenia. Jedynie u niewielkiej grupy może dojść do jego przewlekłego upośledzenia. W niniejszej publikacji omówiono niektóre spośród podstawowych faktów dotyczących powszechnie występujących problemów ze wzrokiem u osób chorych na SM.
Zaburzenia widzenia mogą być spowodowane licznymi czynnikami. Ważne jest, aby nie zakładać z góry, że wszytskie kłopoty związane sa z SM. Jeżeli zauważasz u siebie pogorszenie widzenia, poproś lekarza rodzinnego o skierowanie do okulisty (czyli specjalisty od chorób oczu) lub do neurologa. Zasięgnij porady na temat możliwych przyczyn zaburzeń i dostępnych możliwośći leczenia.

Osoba z SM, jak każdy, powinna dobrze sie odżywaić. W tej broszurze postaramy się wyjaśnić co należy rozumieć przez "zdrową, dobrze zbilansowaną dietę", jak sprawić, aby posiłki dostarczały wszystkich niezbędnych składników odżywczych, pozostając przy tym źródłem przyjemności.
Nauka nowych sposobów gotowania może sprawić, że nadal będziesz mógł jeśc to co lubisz. Życie z SM zwykle nie wymaga zmiany sposobu odżywiania, chociaż czasem taka zmiana może pomóc, zwłaszcza w przypadku osób, które dotychczas preferowały niezdrową żywność, np. z fast foodu. Broszura ta nie podaje jednak żadnego sposobu odżywiania, który mógłby być "lekiem na SM". Chociaż wiele diet proponowanych jest jako sposób leczenia SM, niestety żadnach z nichnie uzyskała naukowego potwierdzenia. Podobnym problemem jest korzystanie z preparatów multiwitaminowych. Większość ludzi nie potrzebuje takich kosztownych suplementów. Zwykle wystarczą składniki odżywcze zawarte w codziennych posiłkach, o ile posiłki te są przygotowane zgodnie z zasadami zdrowego żywienia.

Pomimo tego, że problemy seksualne spotyka się często w całej populacji, stwardnienie rozsiane(multiple sclerosis, SM) może powodować występowanie szczególnych, związanych właśnie z tym schorzeniem, trudności, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Nie każda z osób z SM doświadczy problemów seksualnych i, podobnie jak to się ma z innymi objawami choroby, nie jest możliwe stwierdzenie, kogo takie problemy dotjna i jak długo one będą trwały.
Jednym z powodów częstszego występowania problemów seksualnych u osób chorujących na SM jest to, że podniecenie seksualne, odpowiedź na nie i orgazm wymagają przesłania informacji pomiędzy mózgiem a narządami płciowymi za pośrednictwem rdzenia kręgowego. Jeśli choroba spowodowała uszkodzenie nerwów w częściach mózgu i rdzenia kręgowego związanych z wymienionymi zjawiskami, czynności płciowe mogą ulec zaburzeniu.
Stwardnienie rozsiane może również oddziaływać na seksualność, czyli sposób, w jaki myslimy o sobie i wyrażamy siebie seksualnie. Na aktywność seksualną oraz odczuwanie pożądania mogą mieć także wpływ fizyczne objawy choroby, takie jak męczliwość lub kurcze mięśni oraz czynniki psychologiczne , takie jak niższa samoocena oraz gorszy nastrój. Należy też brać pod uwagę inne aspekty życia niezwiązane z SM, na przykład posiadanie dzieci lub starzenie się.
W zmniejszaniu problemów pomocne jest posiadanie dokładnych informacji, oraz nieskrępowane rozmowy z partnerami oraz specjalistami. Jeśli problmey urosły do dużych rozmiarów, należy uciec się do technik, które usprawniają porozumiewanie się i wzajemne zrozumienie oraz pomagają w przystosowaniu się do nowych, dynamicznych zmian pojawiających się w związku. Wiele osóbi to zarówno chorujących na SM, jak i zdrowych, żyje w satysakcjonujących i udanych związkach, pomimo borykania się z problemami natury seksualnej.

Nie ma żadnego powodu, aby osoby z SM, po otrzymaniu diagnozy, zrezygnowały z pracy. Tym bardziej, że dla wielu ludzi praca to nie tylko dochód, ale źródło poczucia własnej wartości. Niektórzy chorzy wolą jednak zostać w domu i przeznaczyć siły na inne zajęcia.
Trzeba pamiętać, że każda osoba w obliczu choroby reaguje inaczej, zależnie od indywidualnych potrzeb i okoliczności. Niniejsza broszura może dać wsparcie i wskazać sposoby radzenia sobie na rynku pracy tym, którzy nie chcą zostać w domu.

Zmęczeniejest jednym z najczęstszych i zwykle najbardziej uciążliwych objawów SM. Jest ono odczuwane na różne sposoby i zdarza się, że wpływa na wszytskie aspekty życia codziennego. Może pojawić się i znikać, zmieniać się w czasie, może być jednym z pierwszych objawów choroby albo pojawić się znacznie później.
Zmęczenie trudno wyjaśnić. W przypadku SM nie jest ono tożsame ze zwykływm znużeniem czy przepracowaniem doświadczanym po dniu ciężkiej pracy lub intensywnych ćwiczeń. Można je określić jako pojawiające się bez wyraźnej przyczyny poczucie totalnego wyczerpania. Niektóre osoby z SM czują się zmęczone nawet po niewielkiej aktywności, inne rzadko budzą się rano wypoczęte.
Chociaż nadal niewiele wiadomo o zmęczeniu w SM, można nauczyć się minimalizować jego wpływ na codzienność. Nie ma jednej prostej recepty dla wszystkich,gdyż ten objaw SM u każdego chorego wygląda inaczej. Niektóre osoby będą potrzebowały leków, innym wystarczy odpowiednie rozporządzanie własnymi siłami, fizjoterapia i ćwiczenia fizyczne.

Ruch jest zdrowy dla wszytskich, również dla chorych na stwardnienie rozsiane( sclerosis multiplex, SM). Niezależnie od sposobu , w jaki SM objawia się u danego pacjenta, istnieją ćwiczenia pomagające w utrzymaniu dobrego stanu zdrowia i sprawności fizycznej oraz w łagodzeniu niektórych objawów choroby i ich skutków.
Regularne ćwiczenia, choć nie zawsze łatwo znaleźć na nie czas, rozwijają i wzmacniają siły organizmu. Należy wybierać taką formę ruchu, która najbardziej nam odpowiada, coś, co lubimy i co uznajemy za pożyteczne. SM u każdego objawia się inaczej, więc każdy chory będzie miał swoje ulubione ćwiczenia oraz te, których woli unikać. Jedni lubią tradycyjne sporty, inni wolą tai chi lub jogę. Każdy rodzaj ruchu przynosi korzyśći. Nawet praca w ogródku, sprzątanie czy odprowadzanie dzieci do szkoły wymagają pracy mięśni i pomagają w utrzymaniu sprawnośći fizycznej.
Fizjoterapia pozwala określić, jakie ćwiczenia są nam potrzebne i czy są one dostosowane do naszych możliwośći. Fizjoterapeuta może zaproponować formę ruchu poprawiającą sprawność określonego, wybranego przez nas, obszaru ciała albo pomóc uporać się z konkretnym objawem SM.
Niezależnie od przebiegu SM, właściwe ćwiczenia poprawiją jakość życia z chorobą.

Kiedy nasi przodkowie spotykali na swojeje drodze tygrysa, mogli uciekać albo walczyć. Zarówno jedna jak i druga czynność wymagała adaptacjiumożliwiającej uruchomienie adaptacji umożliwiającej uruchomienie reakcji obronnych w obliczu zagrożenia.Jednym z jej elementów był stres.
Bez stresu nie bylibyśmy w stanie zagrożenia. Właściwie każde działanie wymaga pewnej dozy stresu, który umożliwia nam koncentrację na danym problemie. Wiele osób działa najlepiej pod wpływem stresu, ale silny stres może też paraliżować. Trudno wówczas o koncentrację i celowe działanie. Stres może się pojawiać jako reakcja zarówno na pozytywne, jaki i negatywne bodźce czy zmiany. Stres o podobnym natężeniu może towarzyszyć zarówno otrzymaniu awansu, jak i zwlonieniu z pracy.
Stres zazwyczaj rozpoczyna się od alarmu - dostrzeżenia tygrysa. Współczesny człowiek rzadko jednak ma wybór jedynie między ucieczką, a walką. Przykładowo, dla większośći ludzi źródłem stresu jest perspektywa korzystania z laski lub wózka inwalidzkiego. Po dogłębnym przeanalizowaniu czynnika wywołującego stres (stresogennego) - konieczności stosowania laski lub wózka inwalidzkiego - wiele osób ostatecznie doznaje ulgi lub akceptuje korzyścvi płynące ze zmiany sytuacji8.

SM jest chorobą nieprzewidywalną nie tylko dlatego, że stan fizyczny dotkniętnych nią osób może się zmieniać z dnia na dzień. Podobnie falują nastroje: od euforii, kiedy uda się zrobić coś pozornie niewykonalnego, po rozpacz związaną z niepowodzeniem. Emocje, które targają chorym, bywają trudne do zniesienia dla otoczenia, tym bardziej że często wynikają z niedostrzegalnych zmian związanych na przykład ze zmęczeniem czy osłabieniem.
Wprawdzie, jak twierdzą badacze, nie istnieje jeden profil psychologiczny osoby z SM, wiadomo jednak, jak zazwyczaj przebiega przystosowanie się do życia z chorobą. Nie jest to proces łatwy, szybki i bezbolesny, ale pogodzenie się ze swoim stanem, a nawet rozwijanie osobowości w sytuacji choroby są możliwe. Na tej drodze dobrze mieć wsparcie nie tylko bliskich, specjalistów, ale również innych chorych. Nawet lista dyskusyjna w Internecie pokazuje, jak może pękać samotność, a wydawałoby sie nierozwiążywalne problemy staja sie łatwiejsze do pokonania

Różne formy zaburzeń mowy dotykają 40-50 procent chorych na stwardnienie rozsiane(sclerosis multiplex, SM). U większości z nich jednak zaburzenia są niewielkie, a mowa w pełni zrozumiała.
Trudności w mówieniu mogą się pojawiać i ustępować w ciągu dnia, często trwają zaledwie kilka minut. Bywaja też objawem rzutu choroby. Trudności w mówieniu są frustrujące i męczące, gdyż utrudniają kontakt z otoczeniem. Gdy zaburzenia utrzymują się lub w istotny sposób wpływają na możliwość porozumiewania się, logopedzi zalecają używanie specjalnych urządzeń i sprzętu oraz opanowanie strategii ułatwiających przytsosowanie się do nowej sytuacji. Wielu pacjentów często właśnie we współpracy z logopedą uczy się radzenia sobie z takimi problemami.
W nieniejszej broszurze opisano niektóre uniwersalne techniki, poprawijące wymowę. Mamy nadzieję,że dzięki ich stosowaniu wielu pacjentów z zaburzeniami mowy łatwiej i dłużej zachowa umiejętność słownego porozumiewania się z innymi osobami.

Często używane w potocznym języku określenia "być w depresji" czy "depresja" zatraciły swoje pierwotne znaczenie. Depresja nie jest przelotnym stanem. Jest to utrzymujące się zaburzenie nastroju o wyraźnych objawach, mające swoje złożone źródła w fizjologii i psychologii dotkniętej nia osoby. U pacjentów ze stwardnieniem rozsianym (sclerosis multiplex, SM) lub innymi przewlekłymi chorobami, depresja występuje częściej niz w populacji ogólnej.
Gdy słyszy się o "depresji" u chorego na SM, często pada stwierdzenie: "Oczywiście, że jesteś w depresji, przecież rozpoznano u ciebie SM" lub "Jak byś się czuł, gdybyś nagle nie mógł już sprawnie chodzić?" U korzeni takich jakich reakcji leży założenie, że depresja jest bezpośrednią, psychologiczną odpowiedzią na SM. Jest to jedna z możliwości, jednak naukowcy poszukują też innych, fizjologicznych, przyczyn depresji u osób z SM, wiążąc je z obecnościa ognisk demielizacyjnych i związanym z tym obniżeniem wydzielania serotoniny. Niezależnie od przyczyny depresji, trzeba pamiętać, że w przeciwieństwie do SM jest ona uleczalna.

Fakt, że na stwardnienie rozsiane częśćiej chorują kobiety, zwłaszcza młode, rodzi szereg pytań. Czy choroba ma podłoże hormonalne? Czy miesiączkowanie potęguje objawy? Czy przyjmowane leki wpływaja na płodność? Czy choroba może zaburzać przebieg ciązy i porodu? Czy SM wpływa na hormonalną terapię zastępczą oraz objawy menopauzy? I - na koniec - podstawowe: dlaczego SM występuje częsciej u kobiet?
W broszurze staramy się odpowiedzieć przynajmniej na częśc z nich. Niestety choroba kryje jeszce wiele tajemnic, a rozwiązanie niektórych kwestii, jak związek zachorowalności na SM z płcią, czeka na odpowiedź, którą może przyniosą badania naukowe.

Osoby, które zakładają rodziny, mają przeważnie 20- 30 lat, tyle samo, ile chorzy na SM w chwili diagnozy. Zdarza się, że otrzymując feralny wypis ze szpitala, są już w stałym związku, nie zawsze formalnym. oprócz lęku przed obarczeniem drugiej osoby własną chorobą, rodzą się kolejne pytania: co ze mną dalej będzie?, czy powinienem/ powinnam decydować się na dziecko? Skazywać je na życie z niepełnosprawnym rodzicem? A jeśli ono też będzie chore? Do tego pojawiają się kwestie związane z przyjmowaniem leków: odstawić czy nie? Odwlekanie decyzji nie wpływa dobrze ani na możliwość urodzenia zdrowego dziecka, ani na sprawność dotkniętego SM rodzica.

Skurcze i sztywność mięśni to często występujące objawy, które, na pewnym etapie choroby, dotykają co najmniej 20% pacjentów ze stwardnieniem rozsianym( sclerosis multiplex, SM). Przybierają one różne postacie, a ich charakter może się zmieniać z upływem czasu. Łagodna sztywność mięśni pomaga niektórym chorym poruszać się i utrzymać równowagę, bardziej nasilona lub skurcze prowadzą do zmęczenia, frustracji, a niekiedy powodują ból.
Istnieje wiele dostępnych sposobów leczenia tych przykrych objawów; neurolog powinien pomóc w wyborze najbardziej odpowiedniego dla danego pacjenta sposobu leczenia czy radzenia sobie z tymi objawami może być współpraca ze specjalistami od ćwieczeń rozciągających, fizjoterapii lub farmakoterapii.

Kiedy pojawia się choroba przewlekła i nieuleczalna, zaczynamy szukać wsparcia i wiedzy. Początkowo kierujemy się do lekarzy - jednego, drugiego, trzeciego. Potem zaczynamy rozglądać się za chorymi o podobnych doświadczeniach. Można się nimi dzielić i z nich korzystać, mmożna budowac całe systemy wsparcia. To właśnie z potrzeby pomocy takim jak my zrodziło się Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego. Takie jest po dziś dzień, w większośći prowadzone woluntarystycznie, nastawione na pomoc drugiemu choremu i jego rodzinie. PTSR założone i prowadzone przez chorych, nie jest instytucją, która odpowiada za sytuację chorych na SM. Oczywiście - może i stara się doprowadzić do jej poprawy, ale szanse na sukces ma tylko przy zaangażowaniu wszystkich chorych. Sukces zależy od nas samych, nikomu przecież bardziej niz nam nie zależy na zmianie, niekt lepiej od nas nie wie, czego potrzebujemy.

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 45 str.

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 46 str.

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 28 str.

Wydanie: Warszawa 2009

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 30 szt.

Autor: Tanya Radford

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 31 str.

Zwarty przewodnik po problematyce opieki nad osobą chorą na SM – od kwestii relacji, komunikacji i spraw emocjonalnych po sprawy związane z reprezentowaniem chorego, egzekwowaniem praw i wykonywaniem woli.

Autor: Praca zbiorowa

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 58 str

Broszura wydana przez kanadyjskie Towarzystwo SM, która Kanadzie doczekała się dwunastu wydań. Lektura podstawowa dla osób chorych i ich bliskich. W prosty i przejrzysty sposób omawia najważniejsze zagadnienia związane z chorobą – jej charakter, objawy, sposoby leczenia, problemy życia codziennego i sposoby radzenia sobie z nimi. Napisana przez specjalistów, ale bazująca na relacjach, odczuciach i uwagach pacjentów jest nieocenionym podręcznikiem, zwłaszcza dla osób nowozdiagnozowanych.

Autor: Cynthia Benz

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 154 str.

„Tajemnica popularności „SM i Ty" Cynthii Benz tkwi nie w informacji o terapiach, ale w pokazaniu własnego stosunku do choroby, akceptacji siebie w chorobie. Większość poradników skupia się na medycynie, objawach, jakby były one czymś odrębnym, jakby istniały niezależnie. (…) Jak opisać zanik czucia w części nogi? Czy ktoś to zrozumie? Będzie umiał zaakceptować?
Cynthia Benz daje czytelnikowi taka szansę. Oswaja dla nas SM. Traktuje osobę
z SM jako całość, pozwala zachować dystans do choroby i życia. Nie odpowiada jednoznacznie jak żyć z SM, by przeżyć, ale uczy innego sposobu patrzenia na siebie.”
(ze wstępu Izabeli Czarneckiej)

Autor: Deborah Herz, Rosalind Kalb, Kimberley Koch (red.)

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 124 str.

Kompleksowy przewodnik dla rodziców dzieci z SM – od diagnozy, przez leczenie, objawy, problemy i sposoby ich rozwiązywania, kwestie organizacji życia codziennego, aż po zagadnienia związane z edukacją, ubezpieczeniami i możliwym wsparciem finansowym. Poradnik zawiera też obszerny słowniczek terminów związanych z SM.

Autor: red. Jan Fagius

Wydanie: Warszawa 2003

Objętość: 127 str.

Książka opublikowana w 1998 roku przez zespół szwedzkich neurologów i specjalistów dziedzinie SM, będąca odpowiedzią na szybki postęp wiedzy i metod terapii w tej dziedzinie. Zawiera podstawowe informacje o chorobie, objawach, dostępnych metodach leczenia. Część informacji – zwłaszcza dotyczących terapii – może być już dziś nie do końca aktualna, jednak zasadniczy zrąb jest wciąż źródłem istotnych informacji.

Wydanie: Warszawa 2002

Objętość: 54 str.

Adaptacja broszury wydanej przez irlandzkie Towarzystwo SM. Publikacja omawia szereg zagadnień związanych z seksualnością człowieka w kontekście wpływu, jaki na nasze funkcje, zachowania i potrzeby może mieć stwardnienie rozsiane.

Autor: Monique Devine

Wydanie: Warszawa 2006

Objętość: 32 str.

Jeden z zeszytów z wydawanej przez kanadyjskie Towarzystwo SM serii dotyczącej problematyki SM w relacji rodzice-dzieci. Zebrane relacje dzieci, których rodzice mają SM, przedstawione tak, by poruszały najważniejsze problemy i pomagały radzić sobie z nimi.

Autor: Stefanie Lazai, Stefan Pohl

Objętość: 42 str. Twarda oprawa

„Niewątpliwym walorem tej książki jest pokazanie w przejrzysty sposób tego, jak dziecko spostrzega, odczuwa i znajduje się w sytuacji, kiedy mam jest chora i staje się niepełnosprawna. (…) Poza tym, książka jest doskonałym poradnikiem dla dorosłych, bo wyjaśnia, jak można pomóc dziecku w przyjęciu choroby rodzica i odnalezieniu się w nowej sytuacji.”
Ewa Osóbka, psycholog CISM, TPP

Autor: Monique Devine, psycholog

Wydanie: Warszawa 2006

Objętość: 36 str.

Jak wytłumaczyć dziecku, co to jest SM? Jak pomóc mu zrozumieć chroniczną chorobę? Co zrobić, by nie czuło się winne? Jak radzić sobie ze smutkiem i agresją? Jeden z zeszytów z wydawanej przez kanadyjskie Towarzystwo SM serii dotyczącej problematyki SM w relacji rodzice-dzieci. Ilustrowana książeczka napisana przez psychologa, która w przejrzysty sposób przedstawia podstawowe zagadnienia związane z kwestią oswajania dzieci z chorobą rodzica.

Autor: Monique Devine

Wydanie: Warszawa 2006

Objętość: 32 str.

Jeden z zeszytów z wydawanej przez kanadyjskie Towarzystwo SM serii dotyczącej problematyki SM w relacji rodzice-dzieci. Ilustrowana książeczka prosty i zabawny sposób, poprzez zgadywanki, obrazki, gry, przybliżająca dzieciom to czym jest SM, dlaczego ich tata lub mama ma takie lub inne objawy. Pomaga mówić o chorobie, oswoić ją i lepiej organizować wspólne życie.

Autor: Rosalind C. Kalb

Wydanie: Warszawa 2008

Objętość: 238 str.

Kompleksowy przewodnik po problematyce stwardnienia rozsianego z naciskiem na kwestie związane z życiem rodzinnym, i tymi jego elementami, na które SM jednego z członków rodziny może mieć wpływ. W książce znajdziemy informacje dotyczące wzajemnych relacji, planowania rodziny, opieki, kontaktów ze służbą zdrowia etc.

Autor: Praca zbiorowa wydana przez Brytyjskie Towarzystwo SM

Wydanie: Warszawa 2007

Objętość: 140 str.

Pierwsze w Polsce kompendium wiedzy dotyczącej terapii SM – farmakologicznych, uzupełniających, alternatywnych. Książka jest adaptacją szóstego wydania przewodnika stworzonego i systematycznie aktualizowanego przez Międzynarodową Federację SM. Czytając trzeba pamiętać, że postęp badań w dziedzinie SM jest obecnie niezwykle szybki, więc choć podstawowe informacje pozostają niezmienne, szczegółowe dane dotyczące metod terapii mogły ulec zmianie, na pewno pojawiły się też nowe dane i terapie, których publikacja nie uwzględnia.

Ilustrowany podręcznik ćwiczeń dla osób ze stwardnieniem rozsianym. Każda osoba ze stwardnieniem rozsianym, niezależnie od stopnia sprawności, potrzebuje regularnego ruchu. Brak ćwiczeń ma poważne konsekwencje dla zdrowia i samopoczucia, od zaparć począwszy, a na zwiększeniu ryzyka chorób serca kończąc. Co ważne, dobry program ćwiczeń nie tylko pozwala zapobiegać problemom, ale podnosi także poczucie własnej wartości i poprawia ogólny stan psychiczny.
W broszurze przedstawiono fizjologiczne podstawy ruchu i łatwe ćwiczenia rozciągające mięśnie i ścięgna. Można je wykonywać samodzielnie w dowolnym tempie. Choć w broszurze przewija się określenie „ćwiczenia rozciągające” (stretching), to właściwie mamy do czynienia z ćwiczeniami zwiększającymi zakres ruchów. Przedstawione ćwiczenia można podzielić na pięć kategorii, z których jedną stanowią ćwiczenia relaksacyjne. Wszystkie są ważne dla osób ze stwardnieniem rozsianym.

Wydanie: Warszawa 2009

Objętość: 36 str.

Skrócona wersja „Poradnika dla rodziców” ujęta w przejrzystej formie pytań i odpowiedzi. Zbiór konkretnych i kompleksowych informacji na temat SM u dzieci, postępowania w przypadku diagnozy, organizacji życia, leczenia etc.

Wydanie: Warszawa 2010

Objętość: 20 str.

Zeszyt cwiczen został przygotowany przez organizacje Młodziez z SM: Siec Rodzin z Dziecmi i Nastolatkami Chorymi na SM.
Siec ta powstała w wyniku współpracy Krajowego Stowarzyszenia Chorych na SM w Stanach Zjednoczonych i Kanadyjskiego Towarzystwa na Rzecz SM (National Multiple Sclerosis Society and the Multiple Sclerosis Society of Canada). Do polskich warunków dostosowało ją Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego.